Mối liên quan giữa các dạng thể chất y học cổ truyền và tình trạng stress ở sinh viên y khoa tại Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam năm 2025
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Nghiên cứu mô tả cắt ngang này nhằm xác định mối liên quan giữa các dạng thể chất y học cổ truyền và tình trạng stress ở sinh viên y khoa tại Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam năm 2025. Dữ liệu được thu thập bằng bảng câu hỏi tự điền, sử dụng thang đo DASS-21 để đánh giá stress và bộ câu hỏi bộ chuẩn hóa CCMQ (Constitution in Chinese Medicine Questionnaire) để đánh giá dạng thể chất y học cổ truyền trên 1.320 sinh viên ngành Y khoa và Y học cổ truyền. Kết quả cho thấy 44,1% sinh viên có tình trạng stress; tỷ lệ stress cao hơn ở sinh viên nữ và khác biệt theo năm học (p < 0,05). Phân tích hồi quy logistic đa biến cho thấy thể Khí uất có mối liên quan độc lập với stress và mức độ liên quan cao nhất (aOR = 4,51; KTC 95%: 3,20 - 6,36), tiếp theo là thể Khí hư (aOR = 2,22; KTC 95%: 1,38 - 3,56).
Chi tiết bài viết
Từ khóa
Stress, sinh viên y khoa, thể chất y học cổ truyền, DASS-21, CCMQ
Tài liệu tham khảo
1. Sharief S. Relationship between emotional intelligence and stress among university going students of Kashmir. Int J Psychol Sci. 2022; 4(1): 01-06. doi:10.33545/26648377.2022.v4.i1a.25.
2. Al-Shahrani MM, Alasmri BS, Al-Shahrani RM, Al-Moalwi NM, Al Qahtani AA, Siddiqui AF. The Prevalence and Associated Factors of Academic Stress among Medical Students of King Khalid University: An Analytical Cross-Sectional Study. Healthcare (Basel). 2023; 11(14): 2029. doi:10.3390/healthcare11142029.
3. Sayed AI, Mobarki SJ, Oberi IA, et al. Effect of Stress on Sleep Quality among Medical Students: A Cross-sectional Study at Jazan University, Saudi Arabia. Ann Afr Med. 2024; 23(4): 586-593. doi:10.4103/aam.aam_7_24.
4. Al Ani HM, Al Shawi AF, Lafta RK, Abdulqadir O, Nadhim S, Abdulkarim S. Influence of stress, anxiety, and depression on sleep quality and academic performance of medical students in Fallujah University, Iraq. Int J Soc Psychiatry. 2024; 70(4): 772-777. doi:10.1177/00207640241229381.
5. Sun Y, Zhao Y, Xue SA, Chen J. The theory development of traditional Chinese medicine constitution: a review. Journal of Traditional Chinese Medical Sciences. 2018; 5(1): 16-28. doi:10.1016/j.jtcms.2018.02.007.
6. Wong W, Lam CLK, Wong VT, Yang ZM, Ziea ETC, Kwan AKL. Validation of the constitution in chinese medicine questionnaire: does the traditional chinese medicine concept of body constitution exist? Evid Based Complement Alternat Med. 2013; 2013: 481491. doi:10.1155/2013/481491.
7. Nguyễn Thị Lệ, Đồng Thị Ngọc Mai, Trần Thị Quỳnh Hương. Stress và một số yếu tố liên quan ở sinh viên y khoa Phân hiệu Trường Đại học Y Hà Nội tại tỉnh Thanh Hóa năm 2024. HDUJS. Published online October 31, 2025: 86-94. doi:10.70117/hdujs.80.10.2025.784.
8. Le MTH, Tran TD, Holton S, Nguyen HT, Wolfe R, Fisher J. Reliability, convergent validity and factor structure of the DASS-21 in a sample of Vietnamese adolescents. PLOS ONE. 2017; 12(7): e0180557. doi:10.1371/journal.pone.0180557.
9. Nguyen DTH, Le TT, Tang HK, Le LB, Lam TC, Le LTH. The Vietnamese version of the constitution in Chinese medicine questionnaire (CCMQ): validity and reliability. MedPharmRes. 2022; 6(2): 18-27. doi:10.32895/UMP.MPR.6.2.3.
10. Nguyễn Thị Thanh Thim, Nguyễn Phương Hoa, Lê Ngọc Hà. Thực trạng stress của sinh viên y khoa năm cuối tại Trường Đại học Y dược Hải Phòng và một số yếu tố liên quan. VMJ. 2025; 551(1). doi:10.51298/vmj.v551i1.14546.
11. Lâm Văn Minh, Tạ Thị Thanh Mơ, Nguyễn Thị Mỹ Ngọc, Nguyễn Thị Ngọc Phương. Thực trạng stress của sinh viên khoa Y tại Trường Đại học Công nghệ Đồng Nai năm 2023. VMJ. 2023; 527(1B). doi:10.51298/vmj.v527i1B.5746.
12. Infortuna C, Gratteri F, Benotakeia A, et al. Exploring the Gender Difference and Predictors of Perceived Stress among Students Enrolled in Different Medical Programs: A Cross-Sectional Study. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020; 17(18). doi:10.3390/ijerph17186647.
13. Girgus JS, Yang K, Ferri CV. The Gender Difference in Depression: Are Elderly Women at Greater Risk for Depression Than Elderly Men? Geriatrics (Basel). 2017; 2(4):35. doi:10.3390/geriatrics2040035.
14. Snodgrass SE. Women’s intuition: The effect of subordinate role on interpersonal sensitivity. Journal of Personality and Social Psychology. 1985; 49(1): 146-155. doi:10.1037/0022-3514.49.1.146.
15. Traustadóttir T, Bosch PR, Matt KS. Gender Differences in Cardiovascular and Hypothalamic-Pituitary-Adrenal Axis Responses to Psychological Stress in Healthy Older Adult Men and Women. Stress. 2003; 6(2): 133-140. doi:10.1080/1025389031000111302.
16. Jacob T, Ben-Itzchak E, Raz O. Stress among healthcare students - A cross disciplinary perspective. Physiotherapy theory and practice. 2012; 29. doi:10.3109/09593985.2012.734011.
17. Yusoff MSB, Abdul Rahim AF, Yaacob MJ. Prevalence and Sources of Stress among Universiti Sains Malaysia Medical Students. Malays J Med Sci. 2010; 17(1): 30-37.
18. Carrard V, Berney S, Bourquin C, et al. Mental health and burnout during medical school: Longitudinal evolution and covariates. PLoS One. 2024; 19(4): e0295100. doi:10.1371/journal.pone.0295100.
19. Yang JJ, Wang Q, Jiang W. Harmonizing the mind and body: The interrelationship between traditional Chinese medicine body constitution, mental health and sleep quality. World J Psychiatry. 2025; 15(3): 103033. doi:10.5498/wjp.v15.i3.103033.
20. Cao H, Chen X, Song Y, et al. A comprehensive study of psychological well-being and traditional Chinese medicine constitutions among model workers in Beijing. Front Psychiatry. 2024; 15:1425757. doi:10.3389/fpsyt.2024.1425757.
21. Li W, Wenwen Z, Yawen G, Ling W. Research progress of depression in TCM. Frontiers in Medical Science Research. 2023; 5(4). doi:10.25236/FMSR.2023.050412.
22. Wang Q, Zhu YB, Xue HS, Li S. Primary compiling of Constitution in Chinese Medicine Questionnaire. Chinese Journal of Clinical Rehabilitation. 2006; 10:12-14.
23. Yap SY, Ng FL, Subramaniam M, Lim YM, Foo CN. Traditional Chinese Medicine Body Constitutions as Predictors for Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis. Behav Sci (Basel). 2022; 12(11): 423. doi:10.3390/bs12110423.
2. Al-Shahrani MM, Alasmri BS, Al-Shahrani RM, Al-Moalwi NM, Al Qahtani AA, Siddiqui AF. The Prevalence and Associated Factors of Academic Stress among Medical Students of King Khalid University: An Analytical Cross-Sectional Study. Healthcare (Basel). 2023; 11(14): 2029. doi:10.3390/healthcare11142029.
3. Sayed AI, Mobarki SJ, Oberi IA, et al. Effect of Stress on Sleep Quality among Medical Students: A Cross-sectional Study at Jazan University, Saudi Arabia. Ann Afr Med. 2024; 23(4): 586-593. doi:10.4103/aam.aam_7_24.
4. Al Ani HM, Al Shawi AF, Lafta RK, Abdulqadir O, Nadhim S, Abdulkarim S. Influence of stress, anxiety, and depression on sleep quality and academic performance of medical students in Fallujah University, Iraq. Int J Soc Psychiatry. 2024; 70(4): 772-777. doi:10.1177/00207640241229381.
5. Sun Y, Zhao Y, Xue SA, Chen J. The theory development of traditional Chinese medicine constitution: a review. Journal of Traditional Chinese Medical Sciences. 2018; 5(1): 16-28. doi:10.1016/j.jtcms.2018.02.007.
6. Wong W, Lam CLK, Wong VT, Yang ZM, Ziea ETC, Kwan AKL. Validation of the constitution in chinese medicine questionnaire: does the traditional chinese medicine concept of body constitution exist? Evid Based Complement Alternat Med. 2013; 2013: 481491. doi:10.1155/2013/481491.
7. Nguyễn Thị Lệ, Đồng Thị Ngọc Mai, Trần Thị Quỳnh Hương. Stress và một số yếu tố liên quan ở sinh viên y khoa Phân hiệu Trường Đại học Y Hà Nội tại tỉnh Thanh Hóa năm 2024. HDUJS. Published online October 31, 2025: 86-94. doi:10.70117/hdujs.80.10.2025.784.
8. Le MTH, Tran TD, Holton S, Nguyen HT, Wolfe R, Fisher J. Reliability, convergent validity and factor structure of the DASS-21 in a sample of Vietnamese adolescents. PLOS ONE. 2017; 12(7): e0180557. doi:10.1371/journal.pone.0180557.
9. Nguyen DTH, Le TT, Tang HK, Le LB, Lam TC, Le LTH. The Vietnamese version of the constitution in Chinese medicine questionnaire (CCMQ): validity and reliability. MedPharmRes. 2022; 6(2): 18-27. doi:10.32895/UMP.MPR.6.2.3.
10. Nguyễn Thị Thanh Thim, Nguyễn Phương Hoa, Lê Ngọc Hà. Thực trạng stress của sinh viên y khoa năm cuối tại Trường Đại học Y dược Hải Phòng và một số yếu tố liên quan. VMJ. 2025; 551(1). doi:10.51298/vmj.v551i1.14546.
11. Lâm Văn Minh, Tạ Thị Thanh Mơ, Nguyễn Thị Mỹ Ngọc, Nguyễn Thị Ngọc Phương. Thực trạng stress của sinh viên khoa Y tại Trường Đại học Công nghệ Đồng Nai năm 2023. VMJ. 2023; 527(1B). doi:10.51298/vmj.v527i1B.5746.
12. Infortuna C, Gratteri F, Benotakeia A, et al. Exploring the Gender Difference and Predictors of Perceived Stress among Students Enrolled in Different Medical Programs: A Cross-Sectional Study. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020; 17(18). doi:10.3390/ijerph17186647.
13. Girgus JS, Yang K, Ferri CV. The Gender Difference in Depression: Are Elderly Women at Greater Risk for Depression Than Elderly Men? Geriatrics (Basel). 2017; 2(4):35. doi:10.3390/geriatrics2040035.
14. Snodgrass SE. Women’s intuition: The effect of subordinate role on interpersonal sensitivity. Journal of Personality and Social Psychology. 1985; 49(1): 146-155. doi:10.1037/0022-3514.49.1.146.
15. Traustadóttir T, Bosch PR, Matt KS. Gender Differences in Cardiovascular and Hypothalamic-Pituitary-Adrenal Axis Responses to Psychological Stress in Healthy Older Adult Men and Women. Stress. 2003; 6(2): 133-140. doi:10.1080/1025389031000111302.
16. Jacob T, Ben-Itzchak E, Raz O. Stress among healthcare students - A cross disciplinary perspective. Physiotherapy theory and practice. 2012; 29. doi:10.3109/09593985.2012.734011.
17. Yusoff MSB, Abdul Rahim AF, Yaacob MJ. Prevalence and Sources of Stress among Universiti Sains Malaysia Medical Students. Malays J Med Sci. 2010; 17(1): 30-37.
18. Carrard V, Berney S, Bourquin C, et al. Mental health and burnout during medical school: Longitudinal evolution and covariates. PLoS One. 2024; 19(4): e0295100. doi:10.1371/journal.pone.0295100.
19. Yang JJ, Wang Q, Jiang W. Harmonizing the mind and body: The interrelationship between traditional Chinese medicine body constitution, mental health and sleep quality. World J Psychiatry. 2025; 15(3): 103033. doi:10.5498/wjp.v15.i3.103033.
20. Cao H, Chen X, Song Y, et al. A comprehensive study of psychological well-being and traditional Chinese medicine constitutions among model workers in Beijing. Front Psychiatry. 2024; 15:1425757. doi:10.3389/fpsyt.2024.1425757.
21. Li W, Wenwen Z, Yawen G, Ling W. Research progress of depression in TCM. Frontiers in Medical Science Research. 2023; 5(4). doi:10.25236/FMSR.2023.050412.
22. Wang Q, Zhu YB, Xue HS, Li S. Primary compiling of Constitution in Chinese Medicine Questionnaire. Chinese Journal of Clinical Rehabilitation. 2006; 10:12-14.
23. Yap SY, Ng FL, Subramaniam M, Lim YM, Foo CN. Traditional Chinese Medicine Body Constitutions as Predictors for Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis. Behav Sci (Basel). 2022; 12(11): 423. doi:10.3390/bs12110423.